×
अर्थ डेली प्रकाशित: २०७५-१२-२९ गते

जेट एयरवेजको बचाउमा सरकार : सबैभन्दा ठूलो विमान कम्पनी कसरी टाट पल्टियो ?

केहि समय अगाडी जेट एयरवेजमा कार्यरत  २६० जना भन्दा बढी कर्मचारी नयाँ कामको खोजीमा स्पाइसजेटमा गएका थिए । अंग्रेजी वेबसाइट मनीकन्ट्रोलको अनुसार २० मार्चमा आयोजित स्पाइसजेटको वाक(इन)इन्टरभ्यूमा जेट एयरवेजका २६० पाइलट पुगेका थिए, जसमा १५० जना क्याप्टेन रहेका थिए । जेट एयरवेज भारतकै सबैभन्दा ठूलो निजी विमान कम्पनी सन् २०१२ मा बनेको थियो ।

अहिले यो एयरवेजको आर्थिक स्थिति निकै खराब अवस्थामा रहेको र यसबाट बच्न जेट एयरवेजलाई ठूलो लगानी आबस्यक रहेको देखाउछ । १४ फेब्रुअरीमा जेट एयरवेजले आफ्नो कम्पनीलाई ऋण दिने एसबीआई बैंकले नै एयरलाइन्स सञ्चालन गरोस् भन्ने आशय सार्वजनिक गरेको थियो ।

तर,यो मामलामा सरकार अगाडी बढ्यो । आर्थिक संकटबाट गुज्रिरहेको एयरलाइन्सलाई बचाउन स्टेट बैंक अफ इण्डियालाई केही योजना ल्याउन भन्यो । बीबीसीका अनुसार भारतमा सरकारले सरकारी बैंकलाई कुनै निजी कम्पनीलाई बचाउन यसरी पहिले कहिल्यै भनेको थिएन । यो पटक अनौठो परिस्थिति देखियो ।

भारत सरकार किन यसो गर्दैछ ?

बीबीसीका संवाददाता समीर हाशमी भन्छन् - यो भारतको सबैभन्दा पुरानो निजी एयरलाइन्स हो । जेट एयरवेज बन्द भयो भने २३ हजारको जागिर संकटमा समेत पर्छ भने अहिले भारतमा चुनाव हुँदैछ र बेरोजगारीलाई लिएर मोदी सरकारमाथि व्यापक दबाव बढ्दो छ ।

सरकारलाई विपक्षीले बेरोजगारीको मुद्दालाई लिएर घेरा हालेको अवस्था अहिले छ भने चुनाव अगाडि नै जेट एयरवेज बन्द भयो भने आगोमा घ्यू थप्न विपक्षीलाई अझ सजिलो हुन्छ तर सरकार यो हुन दिन चाहँदैन । डुब्दै गरेको कम्पनीमा जनताको पैसा हाल्नु कत्तिको सही हो वा होइन ? अहिले सरकारको यो निर्णयलाई लिएर प्रश्न उठ्छ । महाराजा भनिने एयर इण्डियाको ५० हजार करोड ऋण डुबेको तथा किंगफिशर एयरलाइन्स पनि डुबेको भारतसंग विगतको तितो अनुभव समेत छ ।

१९९३ मा चार बोइङ ७३७ विमानको साथमा पहिलो पटक उडान सेवा सुरु गरेको यो कम्पनी १ अप्रिल १९९२ मा खुलेको थियो भने २०१२ मा आइपुग्दा भारतकै सबैभन्दा ठूलो निजी विमान कम्पनी बन्न सफल भएको थियो । भारतमा यात्रीको शेयर हिस्सा २६.३ प्रतिशत जेट एयरवेजको रहेको थियो भने एयर इण्डियासँग १८.८ र इण्डिगोसँग १८.७ प्रतिशत मार्केट शेयर थियो । सरकारी विमान कम्पनी एयर इण्डियाका पूर्व कार्यकारी निर्देशक जीतेन्द्र भार्गव भन्छन्, सरकारको लागि यो कदम अत्यन्त गलत हुनेछ ।

भार्गवका अनुसार अहिले स्टेट बैंक अफ इण्डियाले केही लगानी गरेपछि एयरलाइन्समा केही सुधार त हुन्छ होला, तर ६ महिनापछि फेरि लगानी चाहियो भने त्यो बेला के गर्ने ? के भारतीय बैंक निरन्तर करदाताको पैसा लगाउन सक्छ ? हाशमी भन्छन्- यो एक गम्भीर प्रश्न समेत हो र त्यसैले त लगानी गर्ने पक्षमा बैंक खुलेर आएको अवस्था छैन ।

तर अहिले योजनाको नेतृत्व गरिरहेको एसबीआई बैंक तथा यसका प्रमुख रजनीश कुमारले यो एयरलाइन्समा बैंकले लगानी गर्छ भनेर कहीँ भनेका छैनन् । उनी चाहन्छन् कि बैंकको पैसा बचोस् र अरु कोही लगानीकर्ता आओस् । तर त्यो त्यति सजिलो देखिएको छैन । एसबीआईले इत्तेहाद एयरलाइन्ससँग पनि कुरा गरेको छ, जसको जेट एयरवेजमा २४ प्रतिशत शेयर समेत रहेको छ । बैंक अबुधाबीको यो कम्पनीले जेट एयरवेजमा थप पैसा लगाओस् भन्ने चाहन्छ । तर इत्तेहादले पनि थप लगानी गर्ने होइन बरु आफ्नो भएको शेयर पनि बेचेर बाहिरिने बतायो ।

महाराजा हुँदा जेट एयरवेजको शान

सन् १९९० को दशकमा भारत उदारीकरणको बाटोमा रहेको थियो र त्यहि दशकको अन्त्यतिर घरेलु उडानमा थुप्रै नयाँ कम्पनी समेत आए जसमा जेट एयरवेज पनि थियो । तर, २०१८ को अन्त्यतिर आइपुग्दा ठुलो कम्पनी ठूलो आर्थिक संकटमा पर्यो  । अहिले यो कम्पनी ११० करोड डलर घाटामा छ । उससँग एयरक्राफ्ट लिजिङ कम्पनीलाई दिने पैसा समेत छैन । अहिले खर्च कम गर्न कम्पनीले इकोनोमी क्लासमा दिने खाना बन्द गरेको छ भने यात्रुहरुको सामानको सीमा पनि घटाएको छ । हालै मात्र कम्पनीले थुप्रै घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय उडान रद्द गरेको छ ।

जेट एयरवेजमा उदारीकरणको असर

उदारीकरणपछि बढेको प्रतिस्पर्धा र थुप्रै कम्पनीले सस्तो हवाई सेवा दिएपछि जेट एयरवेजको यो अवस्था आएको हो । जेट एयरवेजको प्रतिस्पर्धी इण्डिगो र स्पाइसजेट थिए भने उनीहरुले सस्तो मूल्यमा उडान सेवा दिएका थिए ।

जीतेन्द्र भागर्व भन्छन्- इण्डियन क्यारियर कम्पनीले थुप्रै विमान अर्डर गरेका छन् । अबको ५-६ वर्षमा आठ लाख जहाज बजारमा आउनेछ भने उनीहरुलाई भर्न क्यारियर चाहिन्छ । यसका लागि टिकटको मूल्य कम हुनुपर्छ । सस्तोमा उडान भर्ने कम्पनीले आफ्नो लागत उठाएका छन् तर, फूल सर्भिस क्यारियरका लागि आफ्नो लागत पनि बचाउन मुस्किल हुँदैछ । इन्धनको मूल्य महंगो हुनु र भारतीय मुद्रा कमजोर हुनुको कारण पनि जेट एयरवेजको यो अवस्था आएको हो ।

कच्चा तेलको कारण टाट: अध्यक्ष नरेश गोयल

सन् २०१६ मा विश्वमा कच्चा तेलको मूल्य घट्यो र एयरलाइन्सलाई फाइदा भयो । त्यही बेला विदेशी एउटा कम्पनीले समेत लगानी गर्यो । यही कारण आर्थिक वर्ष २०१५ मा २०९७.४१ करोड घाटामा रहेको कम्पनी सन् २०१६ मा १२११.६५ करोड नाफामा आयो । तर, यो नाफा अल्पकालीन थियो र कम्पनी फेरि घाटामा गयो ।

जीतेन्द्र भागर्व भन्छन्-अहिले सबैभन्दा संकट भनेको नरेश गोयल न त लगानी गर्न सक्छन् न त कम्पनीको बोर्डबाट हट्न चाहन्छन् । अब बैंकले नै तय गर्छ कि गोयललाई बोर्डबाट निकालेर नयाँ बोर्ड गठन गर्ने कि नगर्ने ?

जेट एयरवेजका तीन निर्देशकलाई बोर्डबाट राजीनामा दिन र अध्यक्ष नरेश गोयललाई कम्पनीमा आफ्नो हिस्सा १७ प्रतिशतबाट घटाएर १० मा झार्न एसबीआई बैंकले भनेको छ ।

सम्बन्धित विषय: जेट एयरवेज

फेसबुकबाट तपाईको प्रतिक्रिया

0 Comments

mgid.com, 313862, DIRECT, d4c29acad76ce94f
Loading...

सम्बन्धित समाचार

सुल्झियो बिप्पाको कानुनी उल्झन

सुल्झियो बिप्पाको कानुनी उल्झन

नेपाल र भारतबीच भएको द्विपक्षीय लगानी संरक्षण तथा प्रवद्र्धन सम्झौता (बिप्पा) कार्यान्वयनको कानुनी बाटो खुलेको..

नेपालमा जलवायु परिवर्तनको असर, वार्षिक ९० अर्ब नोक्सान

नेपालमा जलवायु परिवर्तनको असर, वार्षिक ९० अर्ब नोक्सान

विश्वमा बढ्दै गएको जलवायु परिवर्तनको समस्याका कारण नेपालले बर्सेनि झन्डै ९० अर्बको नोक्सानी बेहोर्नुपरेको छ । वन तथ..

इनर्जी बैंकिङ अन्योलमा : नेपालको विजुली किन्‍न भारतको आनाकानी

इनर्जी बैंकिङ अन्योलमा : नेपालको विजुली किन्‍न भारतको आनाकानी

भारतको केन्द्रीय विद्युत् प्राधिकरणले आफ्नो वेबसाइटमा राखेको सीमापार विद्युत् आयात–निर्यातसम्बन्धी कार्यविधि..

हुवावेको ६ महिनाको आम्दानी ५८ अर्ब ३० करोड डलर

हुवावेको ६ महिनाको आम्दानी ५८ अर्ब ३० करोड डलर

काठमाडौं । चिनियाँ कम्पनी हुवावेले चालू वर्षको मध्यावधिमा आम्दानी २३।२ प्रतिशतले बढाएको छ। विश्वकै ठूलो दूरसञ्चार स..